انسان ذاتا مخلوقی پرسش‌گر است و دوست دارد حقیقت هر چیز را کشف کند. در این بین، اغلب افراد می‌خواهند خودشان را بیشتر و بهتر بشناسند تا بتوانند تصمیمات بهتری گرفته و انتخاب‌های درست‌تری داشته باشند. تست روانشناسی یکی از راه‌هایی است که به انسان کمک می‌کند، دیدگاه و شناختی معتبر نسبت به خویشتن و شخصیت خود پیدا کند.

اعتبارسنجی آزمون و تست‌های این‌چنینی، بسیار سخت اما مهم است. چون افراد به استناد نتایج این تست‌ها خودشان را ارزیابی می‌کنند و حتما خودتان بهتر می‌دانید که این ارزیابی تا چه حد روی تصمیمات ما تاثیرگذار است.

در این مطلب، می‌خواهیم درباره آزمون روانشناسی و انواع مختلف تست های روانشناسی صحبت کنیم. اگر درباره دنیای ذهن انسان و تست‌های مربوط به آن کنجکاو هستید، پیشنهاد می‌کنیم تا انتهای این نوشته با میلوژی همراه شوید؛ چون می‌خواهیم در کنار ارائه یک تعریف مناسب از تست روانشناسی به معرفی آزمون‌های روانشناسی و شخصیت شناسی بپردازیم.

آزمون روانشناسی

آزمون روانشناسی چیست؟

آزمون‌هایی که از افراد مختلف به شیوه‌های متفاوت با هدف گردآوری داده و اطلاعات شخصیتی و روانی آن‌ها به عمل می‌آید، در دسته تست‌های روانشناسی قرار می‌گیرند. این آزمون‌ها از استانداردهای خاصی پیروی می‌کنند. این استانداردها توسط سازمان‌های بین‌المللی تهیه و تدوین می‌شوند. البته نتایج تست‌های مختلف به عوامل مختلفی مانند فرهنگ هر کشور، جامعه، سطح دانش و موارد این‌چنینی بستگی دارد.

اغلب تست‌نامه‌ها در قالب نوشتار و متن در دسترس مجموعه‌های خاص و روانشناسان برای برگزاری آزمون و تحلیل قرار می‌گیرد.

نکته بسیار مهم درباره تست استاندارد روانشناسی این است که افراد عام و کسانی که روانشناس نیستند اجازه دسترسی یا خرید به چنین آزمون‌هایی را ندارند. شاید از خود بپرسید دلیل چنین اتفاقی چیست؟ بسیاری از آزمون‌هایی که در مجلات مختلف با آن برخورد می‌کنیم، معمولا ارزش و اعتبار چندانی ندارند چون این تست‌ها در دسترس عموم قرار گرفته و اغلب افراد از نتایج آن‌ها باخبر هستند.

برای جلوگیری از چنین اتفاقی، یعنی از بین رفتن ارزش و اعتبار علمی آزمون‌های روانشناسی از عمومی کردن و انتشار آن در جامعه جلوگیری می‌شود. حالا دیگر می‌دانیم که چرا تست‌های استاندارد روانشناسی تا این حد ارزشمند و معتبر هستند؛ چون در مرحله اول توسط افراد بسیار ماهر و متخصص تهیه و ارزیابی می‌شوند و هر کدام حاصل سال‌ها مطالعه و تلاش هستند. دلیل دوم هم به خاص و بکر بودن نتایج و عدم انتشار آن‌ها در بین تمام افراد جامعه است. به این ترتیب، نتایجی که از چنین تستی به دست می‌آید، بسیار معتبر و قابل اعتماد خواهد بود.
تست شخصیت شناسی

انواع تست روانشناسی

به طور کلی، آزمون‌های روانشناسی دسته‌ای از سوالات مختلف با هدف سنجش و ارزیابی اشخاص تست‌دهنده را در بر می‌گیرند و این سوالات می‌تواند در قالب‌های متنوع ارائه شوند؛ مثلا تست روان‌ سنجی می‌تواند به شکل نوشتاری و در قالب سوالات متنی برگزار شود. انواع شفاهی و به شکل گفتاری، سوالات تایپ‌شده در کامپیوتر و اپلیکیشن نیز باشد. پس انواع تست روان‌سنجی عبارتند از:

  • گفتاری یا شفاهی
  • نوشتاری یا کتبی
  • تایپ‌شده در سایت یا اپلیکیشن

تست روان‌سنجی به گونه‌ای است که یک گروه از سوالات براساس هدفی مشخص مثلا ارزیابی میزان هوش هیجانی افراد در اختیارشان قرار می‌گیرد. هر فرد با دیدن این سوالات پاسخ خاصی در ذهنش شکل می‌گیرد. این پاسخ با تجربیات، روان، افکار، عقاید، رفتار، الگوبرداری، خاطرات و بسیاری عوامل دیگر ارتباط مستقیم دارد. به عبارت دیگر، تست‌های روان‌سنجی محرک‌های قوی برای ارزیابی همین عوامل هستند.

با این حال، بسیاری از افراد تصور می‌کنند که مصاحبه بالینی یا مصاحبه کلامی بین روانشناس و مراجعه‌کننده همان تست روانشناسی است در حالیکه اینطور نیست. مصاحبه بالینی با آزمون روان‌سنجی متفاوت است. آزمون‌های سنجش روان بسیار دقیق‌تر و استانداردتر از مصاحبه هستند و گونه‌ای از روانشناسی بالینی محسوب می‌شوند.

ویژگی‌های آزمون روانشناسی

تست‌های روانشناسی از ویژگی‌های متعدد و متنوعی برخوردار هستند اما تعدادی از این ویژگی‌ها در همه آن‌ها یکسان است که عبارتند از:

ارزیابی یک یا چند ویژگی مشخص مانند افسردگی

اگر به دنیای روانشناسی و تست‌های آن علاقه داشته باشید، حتما می‌دانید که هر آزمونی برای سنجش یک موضوع کاربرد دارد یا چند موضوع هم‌خانواده با هم بررسی می‌شوند. پس آزمون هوش هیجانی با افسردگی متفاوت است و نباید به جای دیگری مورد استفاده قرار گیرند. هر چقدر تست استانداردتر باشد، نتیجه به واقعیت نزدیک‌تر خواهد بود.

دارای سیستم پرسش و پاسخ برای نمره گذاری

هر سوال یا تست با امتیاز، مقدار یا مقیاس مشخصی سنجیده می‌شود و درمان‌جو با انتخاب آن گزینه یا گزینه‌های مرتبط به آن امتیاز سوال را دریافت می‌کند. به این ترتیب، یک سیستم پرسش و پاسخ مناسب برای ارزیابی، پاسخ‌دهی، نمره‌گذاری و نتیجه‌گیری شکل می‌گیرد. این سیستم بسیار استاندارد، پیشرفته و علمی است که در تمام کشورها معتبر بوده و از آن استفاده می‌شود.

استانداردسازی یا هنجاریابی در تست روانشناسی

بعد از این که درمان‌جو تست را تا آخرین مرحله و سوال به پایان رساند، نحوه پاسخگویی وی توسط روانشناس و براساس نمرات و بارم‌‌های تعیین‌شده ارزیابی می‌شود. به این نکته دقت داشته باشید که این یک امتحان نیست و گرفتن نمره بیست یا نمره بالا مثلا 98 از 100 نمره مزیت محسوب نمی‌شود.

در این آزمون شما باید بر اساس اولین چیزی که بعد از خواندن سوال در ذهنتان تداعی می‌شود، پاسخ را علامت بزنید. اصلا به بارم‌بندی و امتیاز هر سوال دقت نکنید و صرفا روی صورت و سپس جواب سوال تمرکز داشته باشید.

تا این قسمت، درمان‌جو تست خود را به روانشناس تحویل داده و حالا باید فرآیند استانداردسازی یا هنجاریابی آغاز شود. این فرآیند به داده‌ها و اطلاعاتی که از درمان‌جو به دست آمده وابسته است.

هنجار آماری یا هنجار روانی به دوره‌ای از آزمون روانشناسی گفته می‌شود که در آن به کمک مجموعه‌ای از هنجارهای استاندارد و مشخص عملکرد درمان‌جو بررسی شده و مورد تحلیل قرار می‌گیرد.

این استانداردسازی بعد از محاسبه نمره کل تست و قرار دادن آن روی نمودار آشکار می‌شود. یعنی، به طور کلی برای ابتلا به هر اختلال یا مساله‌ای مانند افسردگی یا اضطراب یک نمودار واحد وجود دارد و نتایج هر فرد در یک بازه صفر تا N قرار می‌گیرد. این نمودار از بازه‌های عددی و کمی مختلفی تشکیل شده که بیان‌گر یک وضعیت هستند. هر چقدر اعداد به صفر نزدیکتر باشند شدت یک اختلال کم و هر چقدر به N نزدیکتر باشد شدت یک اختلال زیادتر است (این تنها یک مثال بوده و ممکن است برعکس این حالت رخ دهد).

بنابراین، هنجاریابی به روانشناس امکان می‌دهد تا وضعیت درمان‌جو را براساس آمار مستند و استاندارد تعیین کند و حکم فردی یا سلیقه شخصی در چنین آزمونی کمتر دخالت دارد. همین موضوع است که باعث افزایش اعتبار آزمون های روانشناسی شده و نتایج آن را قابل استناد کرده است.

دقت و سخت گیری در آزمون

همانطور که در بخش‌های قبلی گفتیم، منظور از تست روانشناسی آن دسته از تست‌ها هستند که در مطب‌های روانشناسی یا مکان‌های آموزشی با برقراری حداکثر شرایط استاندارد برگزار شوند؛ پس تست‌ها و آزمونک‌های سرگرم‌کننده مجلات مختلف مد نظر ما نیست. در تست‌های استاندارد پایایی و روایی برقرار است که شاخص مهمی در چنین آزمون‌هایی محسوب می‌شود.

ویژگی های تست شخصیت شناسی استاندارد چیست؟

به طور کلی، سه ویژگی اساسی در تست های روانشناسی و شخصیت شناسی از اهمیت بالایی برخودار است که عبارتند از:

روایی

سنجش بر اساس ویژگی مشخص و طرح سوالات مرتبط با همان موضوع یعنی روایی در تست روانشناسی که از اهمیت بالایی برخوردار است. آزمون نباید حاوی سوالات مختلف و متنوع درباره موضوعات پراکنده باشند. مثلا آزمونی که برای سنجش میزان افسردگی است باید صرفا همین مورد را بسنجد و نباید مسائلی مانند استرس را مورد ارزیابی قرار دهد یا با مقیاس‌های رفتار در استرس هم‌بستگی داشته باشد.

پایایی

داشتن ثبات در آزمون یعنی شاخص پایایی که مورد ویژه‌ای است. اگر یک تست شخصیت شناسی از این مورد پیروی کند، نتایج آن در یک دوره زمانی کوتاه یکسان خواهد بود؛ مثلا اگر شما به عنوان درمان‌جو در یک تست شرکت می‌کنید، نتایج آزمون اولیه و نتایج آزمون ثانویه که بعد از مدتی کوتاه نسبت به آزمون اول برگزار می‌شود، باید همخوانی و همسانی داشته باشند.

استانداردسازی

به کمک این ویژگی آزمون‌ها برای افراد مختلف قابل استفاده خواهد بود و می‌توان نتایج آن‌ها را با هم مقایسه کرد؛ مثلا شاید آزمون اضطراب و استرس کشور X برای کشور B مناسب نباشد. بنابراین روانشناسان یا کانون استانداردسازی آزمون‌های روانشناسی کشور B باید برای برطرف کردن این مورد یک راهکار بیاندیشند و تغییراتی در آزمون‌ها به وجود بیاورند.

تست شخصیت شناسی

معتبرترین تست‌های روانشناسی و شخصیت شناسی

تا این بخش از مقاله، به بررسی آزمون‌های روانشناسی از ابعاد متفاوت پرداختیم. در این قسمت به معرفی آزمون‌های روانشناسی و شخصیت شناسی بپردازیم. این تست‌ها بسیار استاندارد و معتبر هستند. هر سال افراد زیادی از کشورهای مختلف برای ارزیابی موضوعاتی مانند افسردگی و غیره در آن‌ها شرکت می‌کنند.

تست افسردگی بک

در طی این آزمون، افراد درمان‌جو باید برای 2 هفته احساسات و عواطف خود را تحت نظر بگیرند. نتایج به دست آمده طی این دو هفته بسیار مهم است. این تست به شکل آنلاین هم در دسترس افراد قرار دارد و با شرکت در آن می‌توانند نسبت به اختلال افسردگی و درصد پیشرفت آن دیدگاهی کلی به دست آورند تا با مراجعه به موقع به پزشک، زندگی شادتری داشته باشند. از ویژگی‌های این تست می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • این تست توسط آرون بک تهیه شده و یک پرسشنامه 21 سوالی با چند گزینه است.
  • از رایج‌ترین تست‌های افسردگی محسوب می‌شود.
  • این تست برای افراد بالای 13 قابل اجرا است.
  • شاخص‌هایی که در این تست مورد ارزیابی قرار می‌گیرند عبارتند از ناامیدی و تحریک‌پذیری، بی‌انگیزگی، تغییر الگوی خواب و خوراک، احساس گناه یا حس مجازات شدن و همچنین نشانه‌های جسمی از قبیل خستگی، کاهش وزن و عدم توجه به فعالیت‌های قبلی.

تست MBTI یا تست روان‌سنجی مایزر و بریگز

براساس این تست افراد دارای 16 وضعیت شخصیتی هستند که به کمک آزمون MBTI هر کس می‌تواند نسبت به نقاط قوت و ضعف خود اطلاعات کلی به دست آورد؛ مثلا علاقه‌‌مندی‌ها، نقاط قوت، ضعف، اولویت‌های شغلی احتمالی و سازگاری با افراد دیگر در کارهای گروهی از جمله مهم‌ترین شناخت‌های هر فرد نسبت به خودش است.

تیپ های شخصیتی MBTI

در تست MBTI نمره خوب و بد ملاک ارزشیابی نیست و اصلا امتحانی در کار نیست که بخواهیم با نمره میزان عملکرد فرد را بسنجیم! خیلی از افراد به تست‌های روانشناسی به چشم یک امتحان نگاه می‌کنند که اصلا کار درستی نیست. در این تست‌ها شما صرفا در حال ارزیابی وضعیت روانی خود هستید و هیچ نمره خوب یا بدی وجود ندارد. همه چیز طبق یک بازه علمی و استاندارد تعریف می‌شود. از دیگر ویژگی‌های آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • شناسایی نقاط قوت و ضعف
  • شناخت اولویت
  • طراحی شده براساس تئوری کارل یونگ

تست دیسک

تست DISC در سال 1940 توسط والتر کلارک تهیه و تنظیم شد که در موارد سازمانی کاربرد داشت. یعنی از این تست برای رهبری، توسعه مدیریت، آموزش فروش یا مدیریت بحران و موارد مشابه استفاده می‌کردند. این تست به شما کمک می‌کند بهترین موقعیت شغلی را براساس علایق و شخصیت خود انتخاب کنید. تست دیسک در قالب 28 سوال و در طیفی از بیشترین و کمترین تناسب با شخصیت افراد تعریف می‌شود.

سخن پایانی

منابع درباره تست روانشناسی و آزمون شخصیت شناسی بسیار است ولی با همین توضیحات به درک جدیدی از این فرآیند خواهیم رسید.

همه ما دوست داریم زندگی ایده‌آل و مثبتی داشته باشیم یا در طول عمر خود با کمترین چالش‌ها روبرو شویم؛ اما نکته مهم در انتخاب‌ها و تصمیمات ماست. به طور کلی هر انتخاب و تصمیمی که می‌گیریم، اثراتی دارد و عواقب آن وضعیت زندگی ما را شکل می‌دهد.

قطعا با این موضوع موافق هستید که هر چقدر شناخت انسان نسبت به خودش افزایش پیدا می‌کند، زندگی بهتری را هم تجربه می‌کند و تصمیمات بهتری نیز می‌گیرد. پس با شرکت در تست‌های روانشناسی، در تصمیمات خود موفق‌تر عمل کنید.

What's your reaction?
نمایش دیدگاه هاپنهان کردن دیدگاه ها

نظر دهید